و در اين زمينه از مسئلهء تغيير قبله ، شروع كرده و مطلب را در مورد مناسك حج و تشريع جهاد ابتدايى ، و نبرد و جنگ در راه خدا و روزه و حرمت ربا و تجارت موجود ، دنبال نموده و به همان مطلب ، سوره را نيز به اتمام مىرساند . شكل و هيكل و رنگ‌آميزى اجمالى سورهء بقره اين تعريف مختصر ، همان صبغه ، ريخت ، چهارچوب و خطوط كلى « سوره » است كه در لابلاى سخن ، گاهى نيز مطالب ديگرى را به مناسبتهاى مختلف ، يادآور مىشود ، چنانچه شيوه و روش قرآن در جمع بين امور مختلف و پراكنده است كه قدر جامع آنها - چنان كه قبلا گفتيم - هدف و غرض واحد است . و در پايان ، سوره را با طرح سخن از ملكوت آسمانها و زمين و علم حضرت حقّ ، نسبت به محتواى دلها به پايان مىبرد « 1 » . تناسب فواصل ( اواخر ) آيات قرآن كريم 1 - نظر ابو الحسن علىّ بن عيسى رمانى ( متوفاى 386 ه ) در تناسب فواصل آيات : ايشان مىگويد : « فواصل در آيات قرآنى عبارت است از : حروف متشاكلى كه در مقاطع و خواتيم آيات ، قرار مىگيرد ، به طورى كه موجب حسن ادراك و فهم معانى آن مىگردد . و فواصل در قرآن ، عامل زيبايى و بلاغت آيات آن است ؛ زيرا زيباييها و رسا بودن آيات ، توسط فواصل آيات ، امرى است كه در حقيقت ، تابع معانى بوده و به آن يك نوع حكمت و حسن و زيبايى خاصّى مىپوشاند . و آن را با

--> ( 1 ) التفسير الكبير ، ج 7 ، ص 127 .